X
تبلیغات
با دومي ها * * افشين لهوني

با دومي ها * * افشين لهوني
 

آموزش املا (ازبرنویسی)یا(گفتارنویسی)

 پیش گفتار:

      اهمیت نوشتن ،ونیازبه صحیح نوشتن(کاربرد صحیح کلمات ورعایت قواعدِنوشتن آنها)،درایجادارتباط با دیگران برکسی

 پوشیده نیست.بنابراین ازابتـدای آموزشِ خواندن ونوشتن؛ می آموزیم که چگونه ودرچه موقعیتی، بایدنوشت ونوشتن مستلزم چه اقداماتی است.دراین میان مهمترین مـاده ی درسی که این وظیفه را برعهده دارد ومی تواند انتظارات مـارا برآورده سازد بدون شک «املای فارسی» است.

تعریف: املا:کلمه ای است عربی به معنی پر كرد‌ن،برسرجمع گفتن،ومطلبي را تقرير نمود‌ن تاد‌يگري بنويسد‌».

دیکته: کلمه ای فرانسوی به معنی مطلبی است که کسی بخواند ودیگری بنویسد،.درزبان فارسی کلمه ای که دقیقاًبه معنی املاودیکته اشاره کرده باشد نداریم، اما میتوان معادل آنها «ازبرنویسی»یا«گفتارنویسی» رامدنظر داشت.

اهداف آموزش املا:

Ø     آموزش شکل صحیح نوشتاری.

Ø     تشخیص اشکالات املایی فراگیران وکوشش برای رفع آن.

Ø     افزایش گنجینه واژگان فراگیران.

Ø     ارزیابی میزان توانای فراگیران در نوشتن.

Ø     تشخیص نقایص املایی فراگیران.

Ø     افزایش مهارت زبان آموزی.

روش قرائت املا                             

v     متن املاراپیش ازقرائت برای نوشتن یک بار بخوانید.

v     متن املا رابا صدای رسا آهسته وشمرده بخوانید"کلمه کلمه وجدا از هم خوانده نشود".

v     چون یکی ازاهداف زبان آموزی ،آموختن تلفظ صحیح کلمه ها ،جمله هاوترکیبهااست خواندن ترکیبهای اضافی ووصفی به صورت جدا ویا تلفظ کلمات استثنایی با تلفظ غیر رایج صحیح نیست.

v     هرجمله 2-3بار خوانده شودواشاره به نشانه های به کاررفته درمتن مانند ( : ،  ؛  ؟ « » .- !)الزامی است.

v     درحین خواندن متن املااز قدم زدن وراه رفتن درکلاس بپرهیزید.

v     متن املا را درپایان یکبار بخوانید.وخیلی آرام وباطُمأنینه کتاب کاریا دفترهاراجمع آوری کنید.

انواع ارائه ی املا:

*       تقریری : فراده می گویدفراگیرمی نویسد.

*       کارتی : فراده تعداد کلمه روی کارت می نویسد وجلو کلاس نصب می کند وآنها را می خواند وبعد جمع می کند واز فراگیران می خواهد که کلماتی را که به خاطر دارند بنویسند.(تقویت حافظه دیداری)

*       پای تابلویی : فراده جمله ای از متن املا را برای فراگیران قرائت می کند وقتی که فراگیران آن را نوشتند فراده آن جمله را روی تابلو می نویسد تا فراگیران خود را ارزشیابی کنند.

*      گـروهی : فراگیران را به گروه های دو یا سه نفره تقسیم می کنیم یک نفر بگوید یک نفر بنویسدویک نفر نظارت می کند . فراگیران هر کدام یک جمله می نویسند.

*     سفره ای(گروه کلمه):به ذوق وسلیقه فراده اجرامی شود.مثل ترکیب وصفی،کلمات مترادف ومتضاد،مضاف ومضاف الیه"گروه کلمات برای املای تقریری جنبه ی تکمیلی دارد."

*      اشتقاقی:معلّم از فراگیران می خواهد جدول آماده کنند ومعلّم کلمه ای را می گوید فراگیران هم خانواده ،هم معنی ، متضاد ،..... آن را می نویسد.

*     کامل کردنی:متنی ازقبل آماده شده توسط فراده به تعداد فراگیران است که 20تا50 کلمه دارای ارزش املایی ونیز پیامهای تربیتی،اجتماعی و...را درآن می گنجاند،طوری کهجای لغات مورد نظر خالی باشد.

 

سه عامل موثر در یادگیری املای یک کلمه:

oشنیدن1.

oدیدن و تجسم ذهنی کلمه2.

oنوشتن کلمه3.

عمده ترین مشکل املایی فراگیران:

الف)علل نارسانویسی:  نارسانویسی به وضعیتی اطلاق می شود که فراگیرقــواعد نگارشی رادر هنگام نوشتن رعایت نمی کند، تمام کلمه یا بخشی از حروف آن را نمی تواند هم اندازه و هم شکل طبق قواعد نگارشی بنویسد، همچنین نارسایی آموزش در مورد استثناها و قواعد نگارشی رانمی داند.مثال:«کلمه ی بندگی رابنده گی،یاخواهرراخاهر

می نویسد.تنها مشکل این است که معیار نوشتنِ همچین  کلماتی را نمی داند.»

ü      فراگیرمهارت های نظیرچرخش دست در نوشتن ،گرفتن صحیح مداد را به خوبی یاد نگرفته است.

ü      عدم حرکت مناسب انگشتان.

ü      ناهماهنگی چشم وحرکت دست.

ü      وضعیت قرار گرفتن نامناسب دفتر و مداد به هنگام نوشتن.

ü      نارسایی آموزش معلم در تمرین نوشتاری حروف.

ü      عدم هماهنگی حواس دیداری ،شنیداری و حرکتی.

ü      خطا در ادراک دیداری حروف و کلمات.

ü      فاصله ی نامناسب چشم به هنگام نوشتن.

ü      عدم توانایی کنترل دست در هنگام نوشتن.

ü      عدم هماهنگی کلی بدن.

ü      تاخیر در تکلم فرد.

ü      پرتحرکی وبی قراری در هنگام نوشتن.

ü      میز و صندلی های نا مناسب.

ب)ضعف در حافظه دیداری:

o       اشتباه در نوشتن حروفی که دارای صدای یکسان اما شکل نوشتاری متفاوت دارند.                                                                          این حروف عبارتند از(س ص ث ض زظ ذ- ت ط ه ح ا ء- غ ق )                                                                                                     عمده ترین مشکل املایی فراگیران ناتوانی در جایگزینی درست این حروف می باشد،علت عمده این نوع غلط های املایی ضعف حافظه دیداری است، یعنی فراگیران در هنگام نوشتن املا قادر نیست تصویر درست کلمه را در ذهن خود یاد آوری کند لذا در باز شناسی حروف هم صدا دارای مشکل هستند.

lعلل ضعف حافظه ی دیداری:

o       نقص آموزش معلم.

o       عدم تمرین وتکرارحروف هم صداتوسط فراگیران.

o       فراگیرقادر نیست تصویر کلمه را در ذهن خود تجسم کند"تجسم ذهنی کلمه".

o       نشناختن حروف.

o       ناتوانی در ترکیب حروف.

lضعف در تمیز دیداری.

o       در این نوع مشکل املایی،فراگیرجزئيات کلمه رارعایت نمی کند مثل ازسه دندانه (س)یکی را نمی نویسد،یا از

 نقطه ها کم و زیاد می کند مثل کلمه ی "آش" آس" همچنین ناتوانی درتمیزوتشخیص تفاوت یک چیزازدیگرچیزهاست نظیرعدم تشخیص حروفی که دارای تصویر فضایی مشابهی هستندمانند:ج بجای چ د بجای ذ- ک بجای گ و بالعکس .

Û برای رفع این مشکل می توان تمریناتی از قبیل مشابهت ها ،تفاوت ها انجام داد.

ج)حساسیت شنوایی:

o       برخی ازمشکلات املایی از ضعف شنوایی ناشی می شود در این نوع اختلال املایی دانش آموز به علت ضعف شنوایی برخی از صداها را نمی شنود یا اینکه آن را اشتباه می شنود.

Û پایین بودن حساسیت شنوایی عامل اصلی این اختلال است نمونه ی این نوع اختلال:

o       نوشتن مسواک به صورت مسباک.

o       نوشتن زنبور به صورت زمبور

Ûعلاوه بر اشتباه در نوشتن کلمات گاهی جا انداختن برخی از حروف وکلمات نیز از ضعف شنوایی است.
شیوه ی تلفظ فراده نقش اساسی دارد با تلفظ شمرده ورسا بودن صدای فراده عمده ی این مشکل حل خواهد شد.
 د)عدم دقت و توجه:

 

o       برخی از مشکلات املایی نیز مربوط به بی دقتی دانش آموز در دندانه و نقطه، تشدید و جایگزینی نا درست آنها واشتباهاتی در سرکش، تشدید ، می باشد.

 

lعلل اشتباه نویسی در دندانه:

o       نا آشنایی با شکل کلی دندانه و حروف دندانه دار.

o       نا آشنایی با نوشتن شکل دندانه در کلمه.

o       اشتباه در شمارش دندانه های حروف دندانه دار مثل کلمه نیستند.

o       اشتباه در نوشتن شکل حروف دندانه دار در خط تحریری.

o       نا آشنایی با قواعد خط تحریری به ویژه در اتصال حروف دنـدانـه دار به برخی حروف."فرادهان بخصوص دردوره ی مقدماتی  به ویژه در آموزش حروف دندانه دار ،مراقب ونظارت کامل بر نحوه ی نوشتن فراگیران

داشته باشند و با تمرین و تکرار به برخی تغییراتی که در شکل ظاهری دندانه ها و حروف در اتصال به حروف دیگر رخ می دهد آشنا شوند و مهارت یابند .
حروف « ب ،ن ،ی » نماد بزرگ دندانه هستند که در اتصال به هجا یا کلمه ی دیگر تغییر می یابند.

کتاب ....کتابدار آب.... آب          توان .... توانا پهلوان....پهلوانان           موی....مویه روی....رویه               

lاشتباه در نقطه گُذاری حروف:

o       کم گذاشتن نقطه.

o       نگذاشتن نقطه.

o       زیاد گذاشتن نقطه.

o       جابه جا گذاشتن نقطه.

o       نا مناسب گذاشتن نقطه.

lاشکالات مربوط به تشدید به صورت های زیر دراملایا دیکته ظاهر می شود:

        š جاانداختن یا ننوشتن تشدید.

        š بی جا یا اضافه گذاشتن تشدید.

        š جابه جا نوشتن تشدید.

راه کار عملی برای شناسایی و برنامه ریزی مشکلات املایی فراگیران


           یکی از مشکلاتی که فراگیران با آن مواجه می باشند ضعف املا است. اولین گـام برای بر طرف کردن هر ضعفی شناخت آن می باشد.اگر فراده به موقع و دقیق مشکلات فراگیررا تشخیص دهد می تواند سریع راه حل مناسب و منطقی را برای حل مشکل انتخاب و در جهت بهبود وضعیت آموزشی فراگیران اقدام نماید.                                                                           Ûمدل املانویسی که درذیل توضیح داده می شود تا اندازه ی زیادی به فراده کمک می کند تا به طور دقیق و سریع ضعف املایی فراگیران را تشخیص دهد و در جهت بهبود وضعیت آنان اقدام کند.

رفع مشکلات املایی فراگیران

 

o       نشناختن حروف یا شکل صداها وغلط نویسی آنها."برای رفع کلمه ها را بخش کنند وبه تفکیک صدا آن را بنویسند."

o       غلط نویسی کلمات عربی با حروف هم صدا." برای رفع نوشتن از روی آنها،به کاربردن آن درجمله وتوجه به معنی،استفاده ازکلمات هم خانواده،نوشتن انشا وکارزبرد این کلمات،نوشتن کلمات متضاد،کاربرد کلمات هم خانواده دریک جمله«صادق وصداقت»،استفاده ازکلملات مترادف،استفاده از جدول و..."

o       موارد استثنا.دراین موارد آنچه راکه می گوییم عیناً نمی نویسیم. " برای رفع به فراگیرا می گوییم شکل نوشتن برخی ازکلمات با تلفظ آنها متفاوت است،پس بهتر است روی تابلو توضیحات کافی داده شود."

o       اشکالات مربوط به تشدید. "برای رفع کلمه ها را بخش کنند وبه تفکیک صدا آن را بنویسند."

o       اشتباه درنوشتن شکل ظاهری حروف مانند «ظ»و«ص». "برای رفع طرزصحیح نوشتن را آموزش می دهیم."

o       اشکالات سمعی تلفظی.به دلایل نقص شنوایی وگویایی فراگیر1وفراده2،نداشتن دقّت وتوجه3،عدم شرایط فیزیکی مناسب4،

"برای رفع عوامل نوفه «پاریزیت» مربوطه را برطرف کند.آگاهی ازوضعیت شنوایی وگویایی فراگیران، "

o       اشتباه درکلمان متشابه. "برای رفع کلمه های هم آوا را ومتشابه را می نویسیم وتمرین وتکرارمی کنیم."

o       سرهم نویسی وجدا نویسی"برای رفع عملاً تمرین وتکرار."

o       نداشتن قواعد خط  نستعلیق. "برای رفع مروری برقواعد مربوطه."

 

مدل نگارش کلمات در املا:

šادراک1 کلمه.

šبازشناسی2 کلمه.

šبازنویسی3(تمرین) کلمه.

Ûهریک ازاین توالی در مدل،مربوط به یک یا چند فرآیند ذهنی است.

o       ادراک کلمه مربوط به حافظه ی شنیداری و تمیز شنیداری است.

o        بازشناسی کلمه مربوط به حافظه ی دیداری و توالی دیداری است.

o        بازنویسی کلمه مربوط به حافظه حرکتی است.    

                                                                                                               

الگوی برنامه درسی املا:                                                                                                                                                   

o       انتخاب متن املا و نوشتن آن روی تخته ی کلاس و خواندن آن توسط فراگیران.

o       پاک کردن متن از تخته و قرایت آن توسط معلم و نوشتن آن توسط فراگیران.

o       تصحیح املا به صورت گروهی توسط خود فراگیران.

o        استخراج فهرست خطاهای دیکته ای یا املایی .

o       تمرین، توضیح و آموزش بر مبنای عمده ترین غلط های املایی.

 

نکاتی که درآموزش املا باید به آنها توجه کرد:

o       بیش ازهرچیزفراده باید مطمئن شود که فراگیر نام حروف الفبا وشکل صداها را به خوبی می داند.وآنها رادر

کلمات مختلف تشخیص می دهد وقادراست هریک ازصامت ها را با مصوت ها ترکیب کند،بخش بسازد وبنویسد.

o       آموزش ازکلماتی شروع شود که بیشترموردنیاز،کاربردوعـلاقه ی فرگیران است.

o       به منظور گسترش واژگان پایه وتسهیل درفهم لُغاتِ مشکل وهمچنین کمک به صحیح نوشتن شکل املایی کلمه ها،

فراده باید درمواقع لازم ازلغات هم خانواده ،مشتق،مترادف،وواژاه های متضاداستفاده نماید.

o       آموزش شیوه ی نگارش وقواعد مربوط به نوشتن کلمات مرکّب،دانستن قسمتهای مهم دستوری به فراگرفتن املا ی صحیح کلمه ها کمک موثری می کند.

o       آموزش املا تنها مختص به ساعت این درس نیست بلکه هماهنگی درتمام دروس به ویژه دروس قرائت فارسی و...درآموزش صحیح خواندن ونوشتن کلمات کمک بسیاری به تسهیل آموزش املا می کند.

o       کلماتی را باید دیکته نمود که فراگیر قبلاًشنیده1،شکل املایی آنها را دیده2 وبرای نوشتن آنها تمرین3 کرده باشد.

Ûتوضیح اینکه غلط های املایی هر جلسه مبنای آموزشی برای جلسه ی بعدی املا قرار می گیرد.

 

lمهم ترین محاسن این الگو عبارت از:                                                                                                                                                                       

o       مراحل پنجگانه ی بالا ،هدف آزمون نیست توجه به بُعد آموزشی املابسیار ضروری است.

o        انعطاف پذیری در متن املا.

o        توجه به سه رکن برنامه ی درسی املا"ادراک،بازشناسی وبازنویسی(تمرین نوشتن) کلمه"از طریق دیدن متن ،خواندن، بازشناسی ، یادآوری ،کاهش مشکلات و خطاهای دیکته ای فراگیران،به تدریج با اجرای کامل برنامه.

o       کاهش اضطراب و ترس فراگیران از برنامه های درسی دیکته.

o        چون خطاهای دیکته ای توسط خودفراگیران باراهنمایی فراده استخراج می شوند،لذا فراگیران دررفع آن مُصمم می شوند.                                                                               

نمره دادن به املا براساس این الگو تنها در املای امتحانی پیشنهاد می شود. نکته ی قابل توجه دیگر، کلاس بایستی از حالت سنتی خود به کارگاه آموزشی تبدیل شود و همه فراگیران در نقش یاد گیرنده و یاد دهنده باشند و تعامل های بین فردی گسترش یابد. برای قرائت متن املا با توجه به اینکه متن چندین بار خوانده شده و توضیحاتی توسط فراده برآن داده شده است، توصیه می شودهر بند از متن املا فقط دو بار تکرار شده ومدت زمان تقریرمتن حداکثر 25 دقیقه باشد،حداکثر متن املا درهرجلسه براساس توان فراگیران و نوع متن از لحاظ دشواری کلمات و عبارات، متغیر می باشد.

 

جدول بررسی اشکالات املایی فراگیران

 

رج

مورداملایی

فــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــراگیران(دانش آموزان)

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

1

غلط نویسی حرف،نشناختن حرف

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

استثنای همزه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3

ننوشتن تشدید

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4

نوشتن تشدید

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5

نوشتن مصدر به جای فعل

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6

اشتباه در ترکیب دارای ـِـ ربط

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7

اشتباه درنوشتن کلمات تنوین دار

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

8

اشتباه درنوشتن کلمات دارای حروف ناخوانا

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

9

جاانداختن کلمات

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10

ننوشتن نقطه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11

نوشتن نقطه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

12

جابه جایی نقطه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

13

کم نوشتن نقطه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

14

زیاد نوشتن نقطه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

15

اضافه نویسی حرف

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

      Ðو...

توصیه: به جهت هماهنگی مقدار متن املا دردوره های مختلف به شرح ذیل پیشنهاد می شود:

ª     برای دوره ی مقدماتی1 درنیم سال اول 8جمله حداکثر35 کلمه و در نیم سال دوم 10جمله حداکثر40کلمه.

ª      برای دوره ی تکمیلی2 درنیم سال اول حداکثر10سطرحدود100کلمه،درنیم سال دوم حداکثر12سطر حدود120 کلمه.

ª      برای دوره ی پایانی3 کلاس حداکثر 15 سطر حدود 150 کلمه.     

 

تهیه وگردآوری: افشین لهونی. پاییز 89

با همکاری آقای امجد کانی سانانی

 

 

 


--------------------------------------------------------------------------------------------

منابع:  انوشه پور-ابوالفضل روش تدریس فارسی دوره ی ابتدایی

احمدی بیرجندی-احمد-روش آموزش املای فارسی ونگارش

معین-دکترمحمد-فرهنگ فارس

فتح آبادی-جواد-روش تدریس املادردوره ی ابتدایی، مقالات انترنتی


موضوعات مرتبط: مطالبي براي معلمان پايه دوم دبستان
[ سه شنبه پنجم بهمن 1389 ] [ 10:54 ] [ افشين لهوني ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

امکانات وب
قالب بلاگفا حافظ پارس خودرو